Gostaham Middleware Core Specification

نسخه ۱.۰ — چارچوبی علمی و مهندسی برای مدل‌سازی هویت، دانش، حافظه و تمدن

پیشگفتار

Gostaham Middleware صرفاً یک نرم‌افزار نیست؛ تلاشی برای ایجاد چارچوبی علمی و مهندسی جهت مدل‌سازی هویت، دانش، حافظه و تمدن است. این سند، معماری مرجع این سامانه را در بیست فصل و دو پیوست تشریح می‌کند و پایه‌ای برای استاندارد GMAS خواهد بود.

ساختار سند در چهار بخش اصلی سازمان‌دهی شده است: مفاهیم بنیادین، لایه دانش، مدل مفهومی و تحلیلی، و حکمرانی و تعامل. در انتها نیز پیوست‌هایی شامل نقشه راه استاندارد GMAS و یک سناریوی مرجع ارائه می‌شود.

فصل ۱: منشور Gostaham Middleware

این منشور، اصول بنیادینی را بیان می‌کند که تمام اجزای سامانه باید از آن پیروی کنند.

اصل ۱ — هویت مقدم بر داده است. هر داده باید به یک هویت تعلق داشته باشد.

اصل ۲ — رابطه، سرچشمه معنا است. دانش از روابط میان هویت‌ها شکل می‌گیرد.

اصل ۳ — روایت جایگزین حقیقت نیست. روایت، بازنمایی یک دیدگاه است.

اصل ۴ — هیچ ادعایی بدون منبع ثبت نمی‌شود. منبع، بنیان اعتماد است.

اصل ۵ — هر ادعا باید دارای شواهد باشد. شواهد، مسیر بررسی علمی را فراهم می‌کنند.

اصل ۶ — اعتماد از شفافیت به وجود می‌آید. تمام تغییرات باید قابل مشاهده و پیگیری باشند.

اصل ۷ — دانش همواره در حال تکامل است. هیچ نسخه‌ای پایان دانش نیست.

اصل ۸ — گذشته بازنویسی نمی‌شود. تغییرات تنها در قالب نسخه‌های جدید ثبت می‌شوند.

اصل ۹ — معنا از زمینه جدا نیست. هر هویت، روایت یا مفهوم باید در زمینه زمانی، مکانی و فرهنگی خود تحلیل شود.

اصل ۱۰ — تمدن یک شبکه زنده است. تمدن مجموعه‌ای از اشیا نیست، بلکه شبکه‌ای پویا از هویت‌ها، روابط، روایت‌ها و حافظه است.

اصل ۱۱ — هوش مصنوعی، همکار پژوهشگر است. پیشنهادهای آن باید قابل توضیح، مستند و قابل بررسی باشند.

اصل ۱۲ — Gostaham Middleware یک پروژه باز است. معماری سامانه امکان توسعه، نقد و مشارکت علمی را فراهم می‌کند.

اصل ۱۳ — هیچ تمدنی با حذف روایت‌ها شناخته نمی‌شود. روایت‌ها باید مستند، طبقه‌بندی و قابل مقایسه باشند.

اصل ۱۴ — حافظه، سرمایه تمدن است. این سامانه برای حفظ، سازمان‌دهی و فهم حافظه تمدنی طراحی شده است.

اصل ۱۵ — هدف نهایی، فهم است. تمام اجزا باید در خدمت افزایش فهم انسان از تاریخ، فرهنگ و تمدن باشند.

«Gostaham Middleware بر این باور است که آینده مطالعه تمدن‌ها، در پیوند میان علوم انسانی، مهندسی نرم‌افزار، گراف دانش و هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت.»

فصل ۲: هویت (Identity)

هویت بنیادی‌ترین عنصر Gostaham Middleware است. هیچ داده‌ای مستقل وجود ندارد؛ هر آنچه در سامانه ثبت می‌شود، باید به یک هویت تعلق داشته باشد.

۲.۱ تعریف

هویت موجودیتی است که بتوان آن را به صورت یکتا شناسایی کرد، درباره آن اطلاعات ثبت نمود و آن را با سایر موجودیت‌ها مرتبط ساخت. هر هویت دارای یک شناسه یکتای دائمی به نام IK (Identity Kernel) است.

۲.۲ ویژگی‌ها

شناسه یکتا (IK)
نوع هویت
نام اصلی
نام‌های دیگر
توضیح
وضعیت اعتبار
زمان ایجاد
زمان آخرین ویرایش

۲.۳ انواع

Person، Place، Event، Organization، Concept، Artifact، Text، Media، Tradition. این فهرست در نسخه‌های آینده گسترش می‌یابد.

اصل بنیادین: «هیچ داده‌ای بدون هویت وارد Gostaham Middleware نمی‌شود.»

فصل ۳: رابطه (Relation)

رابطه پیوندی معنادار میان دو یا چند هویت است. هر رابطه دارای شناسه یکتای RK (Relation Key) و یک موجودیت مستقل است، نه فقط یک خط اتصال.

۳.۱ اجزا

RK
مبدأ و مقصد
نوع رابطه
زمان اعتبار
مکان
منبع
روایت
میزان اطمینان
وضعیت اعتبار

۳.۲ انواع

خویشاوندی، فرمانروایی، دشمنی، دوستی، هم‌پیمانی، جانشینی، استادی-شاگردی، آفرینندگی، وابستگی مکانی/زمانی/مفهومی، ارجاع و استناد. این فهرست باز است.

اصل بنیادین: «هویت‌ها وجود را تعریف می‌کنند؛ روابط، معنا را.»

فصل ۴: زمان (Time)

زمان چارچوبی است که موجودیت‌ها و روابط در آن معنا پیدا می‌کنند. Gostaham از زمان دقیق، تقریبی، اسطوره‌ای و روایی پشتیبانی می‌کند.

اصل بنیادین: «زمان، بستر تحول هویت‌ها و روابط است.»

فصل ۵: مکان (Place)

مکان یک هویت مستقل با حافظه، تاریخ و روایت است. دماوند فقط یک کوه نیست؛ نماد مقاومت، موضوع شعر، و عارضه طبیعی است که همه به یک IK متصل می‌شوند.

اصل بنیادین: «مکان فقط جغرافیا نیست؛ مکان، حافظه فضایی تمدن است.»

فصل ۶: روایت (Narrative)

روایت، خودِ واقعیت نیست؛ توصیف، تفسیر یا بازنمایی هویت‌ها، روابط، زمان‌ها و مکان‌ها از یک دیدگاه مشخص است. هر روایت دارای یک IK مستقل است.

۶.۱ اصل چندروایتی

Gostaham Middleware روایت‌ها را حذف یا ادغام نمی‌کند؛ آن‌ها را با منبع، زمان، زبان و زمینه‌شان مستند و به هم مرتبط می‌کند.

۶.۲ اصل تفکیک وجود از روایت

«وجود، از روایت مستقل است؛ روایت، از وجود سخن می‌گوید.»

دو گراف مجزا در سامانه وجود دارد: گراف وجود (Existence Graph) شامل هویت‌ها و روابط پایه، و گراف روایت (Narrative Graph) که در آن هر روایت شبکه خاص خود را می‌سازد. سامانه می‌تواند این گراف‌ها را روی هم قرار دهد و تحلیل تطبیقی ارائه کند.

۶.۷ پل‌های بین‌گرافی (Graph Bridges) جدید

موجودیت‌های گراف روایت (مثلاً «رستمِ شاهنامه») از طریق رابطه‌ای به نام «بازنمایی» (Represents) به موجودیت گراف وجود (هویت پایهٔ «رستم») متصل می‌شوند. این پل‌ها محل وقوع تحلیل تطبیقی هستند.

مثال: رستمِ شاهنامه --بازنمایی می‌کند--> هویت رستم

۶.۸ روایت به مثابه منبع رابطه جدید

یک رابطه می‌تواند صرفاً بر اساس یک روایت وجود داشته باشد. برای نمونه، رابطه «ضحاک --پادشاه--> ایران» فقط در روایت شاهنامه صادق است، و ممکن است در روایتی دیگر اصلاً وجود نداشته باشد. Gostaham این وابستگی را ثبت می‌کند.

۶.۹ تعارض روایت‌ها (Contradiction) جدید

نوع رابطه «تعارض/نقض» میان دو روایت تعریف می‌شود. ثبت این تعارضات، نیروی محرک تحلیل تمدنی را آشکار می‌کند. مثال: روایت A می‌گوید «ضحاک پادشاه ظالم بود» و روایت C می‌گوید «ضحاک پادشاه عادل بود» — یک رابطه نقض میان B و C برقرار می‌شود.

۶.۱۰ رسانه به مثابه روایت بصری جدید

یک نقاشی از نبرد رستم و اسفندیار فقط یک تصویر نیست؛ خود یک «روایت» است با زاویه دید، تأکیدات و تفسیر خاص خود. این نقاشی به عنوان یک «روایت بصری» به گراف روایت متصل می‌شود و با روایت متنی شاهنامه قابل مقایسه است.

اصل بنیادین: «Gostaham Middleware روایت‌ها را داوری نمی‌کند؛ آن‌ها را مستند، طبقه‌بندی و قابل مقایسه می‌کند.»

فصل ۷: منبع (Source)

منبع هر اثری است که اطلاعات، روایت، داده یا شاهدی را درباره یک یا چند هویت ارائه کند. هر منبع دارای یک IK مستقل است. انواع: کتاب، نسخه خطی، سنگ‌نوشته، مقاله علمی، سند تاریخی، نقشه، عکس، فیلم و غیره.

۷.۱ خودارجاعی منابع (Meta-modeling) جدید

خودِ منبع (مثلاً «شاهنامه») یک هویت از نوع Text است که هم در گراف وجود جای می‌گیرد و هم در گراف روایت. این حلقه بازخورد، شالوده متامدلینگ در Gostaham است.

اصل بنیادین: «در Gostaham Middleware، اعتبار از منبع آغاز می‌شود.»

فصل ۸: شاهد (Evidence)

شاهد بخشی از یک یا چند منبع است که برای پشتیبانی، رد یا بررسی یک ادعا به کار می‌رود. هر شاهد دارای یک IK مستقل است و می‌تواند متن، تصویر، داده باستان‌شناسی و غیره باشد.

۸.۱ خودِ منبع به مثابه شاهد جدید

یک شیء باستانی (مثلاً یک کاسه) خودش هم منبع است (IK به عنوان Artifact) و هم شاهد برای یک آیین یا سنت. این دوگانگی در مدل داده ثبت می‌شود.

۸.۲ شاهد سلبی (Negative Evidence) جدید

«نبود یک چیز» خودش یک شاهد قدرتمند است. مثال: «در اوستا نامی از هخامنشیان نیامده» یک شاهد سلبی مهم است که می‌تواند به یک روایت متصل شود.

اصل شفافیت: کاربر باید بتواند مسیر «ادعا ← شاهد ← منبع» را دنبال کند.

فصل ۹: سطح اطمینان (Confidence)

سطح اطمینان شاخصی است که میزان پشتوانه یک ادعا را نشان می‌دهد. سامانه وظیفه ندارد حقیقت نهایی را تعیین کند، بلکه شفافیت را فراهم می‌کند.

۹.۱ بردار اطمینان (Confidence Vector) جدید

به‌جای یک سطح کلی، اطمینان در سه بُعد جداگانه سنجیده می‌شود:

اتکا به منبع: منبع چقدر معتبر و نزدیک به رویداد است؟
هم‌گرایی شواهد: شواهد مختلف چقدر هم‌دیگر را تأیید می‌کنند؟
اجماع پژوهشگران: میزان توافق خبرگان امروزی چقدر است؟

۹.۲ توضیح‌پذیری جدید

هر سطح اطمینان باید همراه با «چرایی» آن نمایش داده شود تا فرآیند استدلال برای کاربر شفاف باشد.

اصل بنیادین: «اعتماد، نتیجه شفافیت در شواهد و منابع است؛ نه نتیجه حذف روایت‌های دیگر.»

فصل ۱۰: رسانه (Media)

رسانه هر محتوای دیجیتالی است که بتواند بخشی از دانش یا روایت تمدن را منتقل کند. هر رسانه دارای یک IK مستقل است و باید حداقل به یک هویت متصل باشد.

اصل بنیادین: «در Gostaham Middleware، رسانه فقط محتوا نیست؛ رسانه، بخشی از شبکه هویت‌هاست.»

فصل ۱۱: گراف دانش (Knowledge Graph)

معماری اصلی Gostaham Middleware بر پایه گراف دانش است. دانش نه در جدول‌ها، بلکه در شبکه‌ای از گره‌ها (IK) و یال‌ها (RK) سازمان‌دهی می‌شود.

۱۱.۱ معماری دوگرافی جدید

گراف وجود (Existence Graph) شامل هویت‌ها و روابط پایه است. گراف روایت (Narrative Graph) شامل شبکه‌های روایی مستقل (شاهنامه، اوستا، پژوهش معاصر). این دو از طریق پل‌های «بازنمایی» به هم متصل می‌شوند.

۱۱.۲ گره‌های خودارجاع جدید

برخی هویت‌ها خودِ ساختار گراف را تعریف می‌کنند. برای مثال، «شاهنامه» هم یک گره است، هم شامل گره‌های دیگر (رستم، اسفندیار...).

اصل بنیادین: «دانش، مجموعه‌ای از داده‌ها نیست؛ شبکه‌ای از هویت‌ها و روابط است.»

فصل ۱۲: هستی‌شناسی (Ontology)

هستی‌شناسی زبان مشترک Gostaham Middleware برای توصیف جهان است. این فصل مشخص می‌کند چه نوع موجودیت‌هایی وجود دارند و چه روابطی میان آن‌ها مجاز است.

۱۲.۱ لایه عمومی و لایه تخصصی جدید

هسته سامانه شامل مفاهیم عمومی (Person، Place، Event) است که برای هر تمدن قابل استفاده است. لایه تخصصی شامل مفاهیم تمدن ایرانی (پیشدادیان، کیانیان، نوروز، شاهنامه) می‌شود.

۱۲.۲ هم‌ترازی با استانداردهای جهانی جدید

لایه عمومی با CIDOC-CRM هم‌تراز می‌شود. برای مثال، crm:E21_Person معادل Person در Gostaham است. این کار سامانه را به شبکه جهانی دانش متصل می‌کند.

۱۲.۳ کلاس‌های انتزاعی دوگرافی جدید

دو کلاس پایه تعریف می‌شود: ExistenceNode برای موجودیت‌های جهان واقعی، و NarrativeNode برای موجودیت‌های درون روایت‌ها. قواعد رابطه برای این دو کلاس متفاوت است (مثلاً یک NarrativeNode می‌تواند با یک ExistenceNode «در تعارض» باشد، اما دو ExistenceNode نمی‌توانند).

اصل بنیادین: «اگر هویت‌ها واژگان Gostaham Middleware باشند، هستی‌شناسی دستور زبان آن است.»

فصل ۱۳: قواعد و استنتاج (Rules & Inference)

قاعده گزاره‌ای رسمی است که مشخص می‌کند اگر شرایط معینی برقرار باشد، چه نتیجه‌ای قابل استنتاج است. هر قاعده دارای IK اختصاصی است.

۱۳.۱ استنتاج سلبی و شکاف دانش جدید

سامانه می‌تواند «نبود یک رابطه مورد انتظار» را شناسایی کند. برای مثال، اگر شخص A در رویداد B حضور داشته و C پدر A باشد، انتظار رابطه‌ای میان C و B می‌رود. اگر این رابطه یافت نشد، یک Knowledge Gap ثبت و به پژوهشگر پیشنهاد می‌شود.

۱۳.۲ پیشنهاد هوش مصنوعی جدید

خروجی AI یک «پیشنهاد» (Suggestion) است، نه «ادعا». این پیشنهاد با نوع رابطه «پیشنهاد» ثبت می‌شود، سطح اطمینان «نامشخص» دارد و منبع آن «مدل هوش مصنوعی X» خواهد بود.

۱۳.۳ علیت و چرایی جدید

نوع رابطه «انگیزه‌بخشی» (Motivates) برای ثبت چرایی رویدادها: آزردگی کاوه --انگیزه‌بخش--> قیام کاوه.

اصل بنیادین: «هر نتیجه باید قابل توضیح، قابل بررسی و قابل بازتولید باشد.»

فصل ۱۴: موتور هویت (IK Engine)

IK Engine قلب اجرایی سامانه و مسئول ایجاد، مدیریت، اعتبارسنجی و ارتباط میان تمام هویت‌ها است. هیچ موجودیتی خارج از این موتور وجود نخواهد داشت.

اصل بنیادین: «هر چیزی که در Gostaham Middleware وجود دارد، باید از IK Engine عبور کند.»

فصل ۱۵: موتور معنا (Semantic Engine)

موتور معنا لایه‌ای است که روابط، روایت‌ها، زمینه و زبان را کنار هم قرار می‌دهد تا درک معنایی ایجاد شود. هدف آن تبدیل داده به فهم و بینش است.

۱۵.۱ لایه‌های معنا

هر هویت می‌تواند هم‌زمان در لایه‌های مختلف معنا داشته باشد: لغوی، تاریخی، فرهنگی، اسطوره‌ای، دینی، فلسفی و نمادین.

۱۵.۲ تعامل با هوش مصنوعی

هوش مصنوعی می‌تواند پیشنهاد معنا، کشف ارتباط‌های احتمالی و خلاصه‌های معنایی ارائه دهد. تمام پیشنهادها باید قابل ردیابی به هویت‌ها، روابط، شواهد و منابع باشند.

اصل بنیادین: «معنا از پیوند هویت، رابطه، زمان، مکان و روایت پدید می‌آید.»

فصل ۱۶: موتور تمدن (Civilization Engine)

موتور تمدن لایه‌ای است که هویت‌ها، روابط، زمان، مکان، روایت‌ها و معنا را در مقیاس یک تمدن تحلیل می‌کند. این موتور به پرسش‌هایی مانند چگونگی شکل‌گیری، رشد، دگرگونی و گسست یا تداوم تمدن پاسخ می‌دهد.

۱۶.۱ شاخص‌های تمدنی

تراکم روابط
پایداری روایت‌ها
میزان تحول مفاهیم
پیوستگی تاریخی
تنوع منابع
گسترش جغرافیایی
میزان تأثیر هویت‌ها

۱۶.۲ قراردادهای میان‌موتوری جدید

موتور تمدن تحلیل‌های خود را منحصراً از طریق APIهای رسمی موتور IK و موتور معنا دریافت می‌کند و هرگز مستقیماً به گراف دسترسی ندارد. این معماری لایه‌ای سخت‌گیرانه، انسجام سامانه را در بلندمدت تضمین می‌کند.

اصل بنیادین: «تمدن یک شیء نیست؛ تمدن یک شبکه زنده و پویا از هویت‌ها، روابط و روایت‌ها در بستر زمان و مکان است.»

فصل ۱۷: لایه خدمات و API

Gostaham Middleware یک سامانه بسته نیست. لایه خدمات مجموعه‌ای از APIهای استاندارد است که امکان دسترسی کنترل‌شده را برای پژوهشگران، دانشگاه‌ها، موزه‌ها و سامانه‌های دیگر فراهم می‌کند.

۱۷.۱ انواع خدمات

جستجوی هویت، جستجوی روایت، جستجوی منابع، سرویس رسانه، سرویس گراف دانش، تحلیل روابط، تحلیل تمدنی، استنتاج، و جستجوی معنایی.

۱۷.۲ خروجی‌ها

JSON، JSON-LD، RDF و GraphQL. این انتخاب‌ها سامانه را با اکوسیستم وب معنایی و گراف دانش جهانی سازگار می‌کند.

اصل بنیادین: «هر تعامل با Gostaham Middleware باید از مسیر خدمات استاندارد، مستند و قابل کنترل انجام شود.»

فصل ۱۸: امنیت، حاکمیت داده و اعتماد

Gostaham Middleware حافظه دیجیتال یک تمدن را نگهداری می‌کند. بنابراین مهم‌ترین اصل آن اعتماد است. امنیت تنها محافظت از سرور نیست؛ حفاظت از هویت، روایت، شواهد و تاریخچه تغییرات است.

۱۸.۱ سطوح دسترسی

بازدیدکننده، پژوهشگر، مشارکت‌کننده، ویراستار، داور علمی، مدیر سامانه. هر سطح اختیارات مشخص و ثبت‌شده‌ای دارد.

۱۸.۲ زنجیره اعتماد

هر داده باید مسیر «هویت ← روایت ← شاهد ← منبع ← نسخه ← ویرایشگر» را نشان دهد.

۱۸.۳ پرچم حساسیت فرهنگی جدید

برخی هویت‌ها، روایت‌ها یا رسانه‌ها ممکن است برای گروه‌های خاصی مقدس یا محرمانه باشند. یک پرچم حساسیت فرهنگی امکان محدودیت دسترسی بر اساس ملاحظات فرهنگی یا آیینی را فراهم می‌کند، فراتر از مالکیت حقوقی صرف.

اصل بنیادین: «اعتماد، نتیجه شفافیت، قابلیت ردیابی و مسئولیت‌پذیری است.»

فصل ۱۹: نسخه‌بندی (Versioning)

هیچ دانشی ثابت نیست. Gostaham Middleware اطلاعات را بازنویسی نمی‌کند، بلکه تاریخچه تغییرات را حفظ می‌کند. هر نسخه دارای شناسه مستقل (VID) است.

۱۹.۱ تمایز ویرایش داده و انشعاب روایت جدید

وقتی یک مورخ تاریخ تولد یک شخص را تصحیح می‌کند، این یک نسخه جدید از «داده» است (تکاملی/علمی). اما وقتی یک منبع جدید می‌گوید «این نبرد در بهار بود نه پاییز»، این یک «روایت جدید» است (تفسیری/منبع‌محور). این دو نوع تغییر مدل‌های Versioning متفاوتی دارند.

اصل بنیادین: «Gostaham Middleware گذشته را بازنویسی نمی‌کند؛ گذشته را نسخه‌بندی می‌کند.»

فصل ۲۰: واژه‌نامه (Glossary)

واژه‌نامه مرجع رسمی مفاهیم Gostaham Middleware است. هر واژه دارای یک تعریف دقیق، یکتا و استاندارد است.

۲۰.۱ واژه‌های اصلی

هویت (Identity): هر موجودیت مستقل قابل شناسایی، توصیف و تمایز.
IK: شناسه یکتای تغییرناپذیر یک هویت.
رابطه (Relation): پیوندی معنادار میان دو یا چند هویت.
روایت (Narrative): بیان یا تفسیر یک یا چند هویت و رابطه در قالب یک چارچوب معنایی.
منبع (Source): هر اثری که اطلاعات یا روایت را ارائه می‌کند.
شاهد (Evidence): بخش مشخصی از یک یا چند منبع برای پشتیبانی از یک ادعا.
سطح اطمینان (Confidence): شاخص میزان پشتوانه یک ادعا بر اساس شواهد و منابع.
حافظه تمدنی: مجموعه هویت‌ها، روایت‌ها، منابع، شواهد و روابطی که حافظه تاریخی و فرهنگی یک تمدن را شکل می‌دهند.

۲۰.۲ واژه‌نگار زنده (Living Lexicon) جدید

واژه‌نامه فقط یک متن ثابت نیست. هر واژه خود یک هویت (IK) در Gostaham Middleware است. «هویت»، «روایت»، «تمدن»، «منبع» و حتی «معنا» هر کدام یک موجودیت مستقل با شناسه، تاریخچه، نسخه‌بندی، روابط و تعاریف گوناگون هستند. با این رویکرد، واژه‌نامه به یک واژه‌نگار زنده تبدیل می‌شود که همزمان با رشد سامانه تکامل پیدا می‌کند و خودش بخشی از گراف دانش خواهد بود.

اصل بنیادین: «هر واژه در Gostaham Middleware تنها یک نام نیست؛ هر واژه یک قرارداد رسمی میان انسان، دانش و سامانه است.»

پیوست الف: استاندارد GMAS (Gostaham Middleware Architecture Standard)

این پیوست، نقشه راه تدوین استانداردهای رسمی Gostaham Middleware را مشخص می‌کند. هر استاندارد جزئیات فنی و قواعد پیاده‌سازی یک حوزه مشخص را تعریف خواهد کرد.

کد استاندارد	عنوان	حوزه
GMAS-000	معماری مرجع و اصول بنیادین	کلیات (همین سند)
GMAS-001	استاندارد هویت	ساختار IK، انواع، چرخه حیات
GMAS-002	استاندارد رابطه	انواع رابطه، محدودیت‌ها
GMAS-003	استاندارد مدل‌سازی زمان	انواع زمان، تقویم‌ها، بازه‌های فازی
GMAS-004	استاندارد مکان	سلسله مراتب مکانی، ارجاع جغرافیایی
GMAS-005	استاندارد روایت	گراف روایت، پل‌های بین‌گرافی
GMAS-006	استاندارد منبع و شاهد	زنجیره شواهد، شاهد سلبی
GMAS-007	استاندارد سطح اطمینان	بردار اطمینان، توضیح‌پذیری
GMAS-008	استاندارد هستی‌شناسی	هم‌ترازی با CIDOC-CRM، توسعه‌پذیری
GMAS-009	استاندارد API و تبادل داده	REST، GraphQL، JSON-LD
GMAS-010	استاندارد امنیت و حکمرانی	دسترسی، حساسیت فرهنگی

این استانداردها به‌تدریج و با پیشرفت پیاده‌سازی تدوین خواهند شد و هر یک سندی مستقل با جزئیات فنی کامل خواهند بود.

پیوست ب: سناریوی مرجع — تحلیل تطبیقی ضحاک

این سناریو نشان می‌دهد که یک پژوهشگر چگونه می‌تواند با استفاده از تمام لایه‌های Gostaham Middleware، یک تحلیل تطبیقی تمدنی انجام دهد. هدف، محک زدن معماری با یک داستان کاربری واقعی است.

گام ۱: ورود و جستجو

پژوهشگر در سامانه جستجو می‌کند: «ضحاک». IK Engine هویت «ضحاک» را با شناسه یکتا و تمام نام‌های دیگرش (آژی دهاک، بیوراسب...) بازمی‌گرداند.

گام ۲: مشاهده لایه روایت‌ها

سامانه سه روایت اصلی را نمایش می‌دهد: اوستایی، شاهنامه فردوسی، و پژوهش‌های معاصر. هر روایت به‌صورت یک تب یا گراف جداگانه قابل مشاهده است.

گام ۳: شیرجه در یک روایت

پژوهشگر وارد روایت «شاهنامه» می‌شود. گراف این روایت، اتصالات ضحاک به «ابلیس»، «جمشید»، «فریدون»، «کاوه»، «دماوند» و مفهوم «مارهای دوش» را نشان می‌دهد. هر یال (رابطه) دارای یک RK مستقل است.

گام ۴: بررسی یک رابطه

روی رابطه «ضحاک --پادشاه--> ایران» کلیک می‌کند. پنل کناری باز می‌شود و نمایش می‌دهد:

منبع: متن اصلی شاهنامه (با لینک به بیت دقیق)
شاهد: «...بخواندند شاهی بر او آفرین...»
سطح اطمینان در این روایت: بالا (منبع صریح است)

گام ۵: مقایسه روایت‌ها

سامانه نشان می‌دهد که رابطه «ضحاک --پادشاه--> ایران» در روایت اوستایی وجود ندارد. در عوض، یک رابطه «در تعارض با مفهوم اَشَه» وجود دارد. همچنین یک شاهد سلبی ثبت شده: «در اوستا، ضحاک پادشاه خوانده نشده است». اینجاست که مفاهیم Negative Evidence و تعارض روایت‌ها به‌صورت عملی به کار می‌آیند.

گام ۶: کشف شکاف دانش

پژوهشگر می‌بیند هیچ رابطه‌ای از نوع «جانشینی» میان جمشید و ضحاک ثبت نشده، اما سامانه یک Knowledge Gap پیشنهاد کرده: «آیا ضحاک جانشین جمشید است؟». این نتیجه استنتاج سلبی موتور قواعد است.

گام ۷: تحلیل تمدنی

پژوهشگر به موتور تمدن درخواست می‌دهد: «تحول مفهوم ضحاک در طول زمان را تحلیل کن». سامانه یک نمودار زمانی تولید می‌کند که چگونگی تبدیل «اژدهای سه‌پوزه اوستایی» به «شاه ماردوش شاهنامه» و سپس «نماد استبداد در ادبیات معاصر» را نشان می‌دهد.

گام ۸: خروجی پژوهش

پژوهشگر می‌تواند کل این مسیر —شامل منابع، شواهد، و تحلیل‌ها— را به‌صورت یک بسته قابل استناد (JSON-LD) خروجی بگیرد و در مقاله خود استفاده کند.

نتیجه: این سناریو نشان می‌دهد که تمام مفاهیم تعریف‌شده در این Specification —از IK و RK گرفته تا بردار اطمینان، شاهد سلبی، Knowledge Gap و موتور تمدن— در یک جریان کاربری واقعی به‌صورت یکپارچه عمل می‌کنند.

Gostaham Middleware Core Specification v1.0
تدوین: سید ابوالفضل موسوی
آخرین به‌روزرسانی: تیر ۱۴۰۵
این سند تحت مجوز GOSTAHAM MIDDLEWARE منتشر می‌شود.